De Logica van een Ontwerprapport#

Ontwerpen ≠ Wetenschap#

Voordat we bespreken hoe het argument voor een ontwerp eruit ziet moeten we eerst stilstaan bij het feit dat ontwerpen iets anders is dan wetenschappelijk onderzoek.

Wanneer je een rapport schrijft voor een onderzoek zoals een literatuurstudie, materiaalkundige test, of een enquête, dan maak je daarin feitelijke claims. Het doel is om de werkelijkheid te beschrijven zoals die echt is. Het draait om waarheid.

In een ontwerpvoorstel doe je iets anders. Een ontwerp is geen beschrijving van de werkelijkheid zoals die is, het is een plan om de werkelijkheid te veranderen, een voorstel om de wereld beter te maken. Daarmee maak je een waarde-claim. Een ontwerpvoorstel is niet waar of onwaar, maar meer of minder waardevol.

Een Redeneerschema voor Engineering Design#

Hoe zit het argument voor een ontwerpvoorstel in elkaar? De logica achter de manier waarop ontwerpers en ingenieurs hun werk beargumenteren wordt hierboven uitgelegd in een interactieve video en is hieronder weergegeven in een redeneerschema. De belangrijkste elementen van een ontwerpargument zijn in dit schema weergegeven in blokken, en de relaties tussen die elementen staan aangegeven met pijlen.¹

Klik op de afbeelding om deze uit te vergroten.

LET OP: Dit schema is géén model van het ontwerp-proces, maar geeft de structuur weer van de uitkomst daarvan: een ontwerpvoorstel. Het is ook géén flowchart. Er is in principe geen volgorde of tijdscomponent.

De blokken zijn de elementen waar je een lezer over moet informeren. De pijlen geven aan hoe die met elkaar samenhangen. Dit zijn de claims waar je een een lezer van moet overtuigen.

Samen zijn de blokken en pijlen te lezen als zinnen die de de algemene vorm van het argument rondom een ontwerpvoorstel weergeven:

• Binnen een CONTEXT willen we een DOEL bereiken.
• Dit DOEL definieer je in termen van FUNCTIE(S) en CRITERIA (deels bepaald door de CONTEXT).
• De FUNCTIE(S) kan worden uitgevoerd door ALTERNATIEVEN (mechanismen).
• De ALTERNATIEVEN vergelijk je in termen van de CRITERIA, en op basis daarvan is er één (set van) MECHANISME(S) uit gekozen en toegepast in het ONTWERP.
• Het ONTWERP is een voorstel om het DOEL te bereiken.
• Het ONTWERP is gedeeltelijk weergegeven in een THEORETISCHE en/of EMPIRISCHE MODELLEN
• Beiden gebruik je (eventueel) om optimale eigenschappen van het ONTWERP te bepalen.
• Een THEORETISCH MODEL gebruik je om GEDRAG & PRESTATIE te voorspellen en te verklaren.
• Een EMPIRISCH MODEL gebruik je om het voorspelde GEDRAG & PRESTATIE te testen en te valideren.
• GEDRAG & PRESTATIE toets je aan de CRITERIA.

Een Ontwerpvoorstel Combineert Verschillende Soorten Claims#

Een ontwerpvoorstel als geheel is dus geen feit maar een voorstel. Een plan. In het onderbouwen daarvan maak je echter wél feitelijke claims, bijvoorbeeld over hoe het ontwerp zich zal gedragen. Sterker nog, om een ontwerpvoorstel overtuigend te onderbouwen is het nodig om een hele set verschillende soorten claims te maken: feitelijke, causale, definities, en claims over waarde. Die moeten allemaal los van elkaar overtuigend zijn om samen een overtuigend ontwerpvoorstel te vormen.

Een Ontwerpvoorstel is Nooit Compleet#

Voor een overtuigend ontwerpvoorstel moeten alle claims (pijlen) in het redeneerschema hierboven overtuigend beargumenteerd zijn. Maar de uitkomst van een project is meestal geen productieklaar ontwerpvoorstel. Vaak is de conclusie ‘dit ontwerp is het waard om verder ontwikkeld te worden’. Het voorstel dat je doet is dan niet om het ontwerp daadwerkelijk (meteen) uit te voeren, maar om het verder uit te werken richting dat punt.

Vaak heb je maar van een beperkt aantal criteria kunnen aantonen dat het ontwerp eraan zal voldoen. Misschien heb je sommige aspecten zelfs volledig buiten beschouwing gelaten. Of je weet dat de criteria in je programma van eisen nog niet compleet waren. Enzovoorts.

In de discussie en/of conclusie van een ontwerprapport is het dus belangrijk om helder te zijn wát je precies concludeert. Daarbij kan het helpen om alle pijlen langs te lopen en je af te vragen wat de meest overtuigende elementen in het rapport zijn, en waar de gaten zitten. Want dát er gaten zijn is bijna altijd zo. In de praktijk is een ontwerpvoorstel is nooit 100% compleet.