Deeloplossingen Verzamelen in een Morfologische Kaart

Een morfologische kaart is een manier om systematisch alternatieve opties voor deelfuncties te verzamelen en presenteren. Het is een hulpmiddel om de oplossingsruimte te verkennen, daar een overzicht van te geven, en om daarbinnen een aantal fundamenteel verschillende conceptrichtingen te vinden.

Bekijk ook deze interactieve video over het hoe en waarom van een morfologische kaart.

Vorm

De vorm van een morfologische kaart is een eenvoudige tabel met in de meest linker kolom de belangrijkste deelfuncties of -problemen onder elkaar, en in de rijen daarnaast kleine schematische tekeningen van mogelijke alternatieven, aangevuld met een beschrijving van de deeloplossing in één of enkele kernwoorden.

Bijvoorbeeld:

Aanpak

Om alle mogelijkheden te verkennen is het goed om vroeg in een ontwerpproject zo veel mogelijk ideeën te verzamelen. Je hoeft nog niet 100% zeker te weten of een bepaald mechanisme goed gaat werken of niet. In dit stadium is het belangrijker om geen oplossingen over het hoofd te zien en om niet alleen de voor de hand liggende oplossingen te bedenken, maar zo veel en zo divers mogelijk.

Stap 1: Deelfuncties formuleren

Begin door de (4 tot 6) belangrijkste deelfuncties te formuleren. De formulering van een functies bevat altijd een zelfstandig naamwoord én een werkwoord (zie de voorbeelden hierboven).

Stap 2: Deeloplossingen schetsen

Eén voor één kun je voor alle deelproblemen zo veel mogelijk oplossingsrichtingen bedenken. Dit kunnen nieuwe ideeën zijn, maar ook bestaande mechanismen en deeloplossingen. Probeer in dit stadium geen kritiek te hebben op de oplossingsideeën. Vreemde, onpraktische, onhaalbare ideeën kunnen onverwacht tot nieuwe goede ideeën leiden.

Eén manier om in groepsverband snel veel principe-oplossingen te verzamelen is met een HKJ sessie.

Teken (en beschrijf) eerst alle ideeën en ga ze daarna pas ordenen, beoordelen op bruikbaarheid, en eventueel nog aanpassen of verbeteren.

Het is echt géén goed idee om te beginnen met een lege tabel en om die dan vakje voor vakje in te vullen. Begin éérst door los en ruw te schetsen. Schets details, onderdelen, én af en toe een heel apparaat. Dat is veel productiever. Soms kom je er tijdens het schetsen nog achter dat je een deelfunctie vergeten bent, of juist dat je twee losse functies beter als één geheel kunt behandelen.

Stap 3: Maak een morfologische kaart

Verzamel en orden alle deeloplossingen in een morfologische kaart.

Je kunt hiervoor schetsvellen inscannen, de getekende deeloplossingen eruit knippen, en samenvoegen in een nette tabel.

Het mooiste en meest overzichtelijke resultaat krijg je als je de ruwe ideeschetsen op dit moment allemaal nogmaals, zo eenvoudig mogelijk, in één eenvoudige stijl tekent. Zie de voorbeelden hierboven voor hoe dat eruit kan zien.

Stap 4: Zoek kansrijke combinaties

Deeloplossingen kunnen worden gecombineerd tot totaaloplossingen. Vaak is het zo dat er logische combinaties te vinden zijn, en combinaties van deeloplossingen die juist niet goed bij elkaar passen.

Tijdens het ontwikkelen van een bepaalde combinatie van deeloplossingen tot een conceptontwerp ontdek je vaak nog onverwachte voordelen, problemen, en mogelijkheden. Omdat je tijdens het ontwikkelen van concepten nog veel gaat ontdekken, en er voor die tijd dus nog veel onzeker is over wat de beste oplossing is, is het belangrijk om een aantal fundamenteel verschillende combinaties uit de morfologische kaart te kiezen om door te ontwikkelen.

Referenties

Boeijen, A. G. C. van, Daalhuizen, J. J., Zijlstra, J. J. M., & Schoor, R. S. A. van der (Eds.). (2013). Delft Design Guide. Amsterdam: BIS Publishers.